• Iestyn Tyne

Cerdd: Bannau - Lowri Havard

Yn ystod Gorffennaf 2013, ar ddiwrnod poethaf y flwyddyn, bu farw Craig Roberts ac Edward Maher wrth ymarfer gyda'r SAS ym Mannau Brycheiniog. Bu farw trydydd milwr, James Dunsby yn yr ysbyty yn ddiweddarach. Bu beirniadaeth mawr o'r modd yr aeth yr ymarferion yn eu blaenau er gwaethaf y gwres anioddefol, a arweiniodd at farwolaethau'r tri. Mae'r drasiedi yn gefnlen i'r gerdd hon.

‘Gwelir yr aderyn yn hedfan o gwmpas yn helbulus pan syrthio un bach allan o’r nyth. Ond er ei drallod nid yw’n cynnig porthi’r un bach ar y llawr. Caiff yr aderyn bach lwgu. Peth truenus yw gweld creadur yn dioddef am fod caethiwed greddf arno. Peth truenusach yw gweld dynion, wedi eu breintio â rheswm, yn ddiymadferth mewn sefyllfa ingol am eu bod yn gaeth i arfer.’

‘Brenhiniaeth a Brawdoliaeth’, Waldo Williams

Hen bethau bach

mor ddi-nod

ydi morgrug yn martsio.

*

Tybed ar ordors

pa forgruges o frenhines

y maen nhw yma’n slafio

yn eu blaenau

gam wrth gam

dan grechwen

hyll

haul tanbaid haf

fel hyn?

Ac ysgwn i,

pan offryman nhw

eu saliwtiau dyletswyddol

a wêl hi fwy na rhif

a rheng

a’u ’nabod wrth eu henwau?

*

Gwranda. Gwranda. Martsia. Martsia. Dŵr? Dim Dŵr! Ymlaen! Un dau.

Dy Draed. Dy draed. Un Dau. Un Dau. Dy Draed. Dim Dŵr. Ymlaen. Un dau.

Dy Draed. Ymlaen. Ymlaen!

gwrando gwrando martsio gwrando dŵr dim dŵr ymlaen un dau

fy nhraed fy nhraed un dau ymlaen dim dŵr fy mhen fy nhraed fy mhen

fy mhen fy nhraed ymlaen

*

Pwy hidia un dim,

dwêd,

am beth bach

mor dd-inod

â morgrugyn yn martsio?

Pwy ond ei forgruges o fam,

hynny yw,

a’i teimlodd

yn drymio i’r bît

yn ei chroth

ymhell cyn iddo dynnu’r bŵts

am ei draed?

A phwy

ond ei forgrug o frodyr –

ei gymrodyr

’fu’n cyd-fyw a chyd-gerdded ag o

hyd y crugiau hyn;

cyd-grymu

dan grwbi o bac

pum deg pwys?

A phwy

ond y ddau fwch dihangol

a gafodd y bai

slap-bang

ar eu ’sgwyddau morgrugaidd nhw

pan ddaeth martsio tri aelod o’r cytref

i ben

ar Ben y Fan?

*

Anwes y tes

yn dwyll ar groen.

Pob tywyniad

yn drywaniad dirgel

tu fewn.

Pob pelydryn

yn twymo’r gwaed

ryw damaid -

yn ei dorthio

a’i droi

yn ara’

deg

bach

yn driog gludiog-glats.

*

A hidiwn ni’r neb

sy’n dal yma,

sy’n dal ymlaen i fartsio

fesul cam

i guriad cyfangiadau’r gwaed

sy’n dal i sleifio’n slywennaidd

drwy’n gwythiennau ni?

A lwybreiddiwn

yn llwythog

dan faich llonyddwch traed y tri -

Maher,

Roberts,

Dunsby?

Pydrwn arni

ym maw ein moesymgrymu -

hyd nes y sychwn ninnau hefyd

yn y man

yn saliwtiau oesol, crimp

ar y copa.

*

Hen bethau bach

mor ddi-nod

ydi morgrug yn martsio,

yn torri eu cwys

yn graith ddu drwy’r gwair.

Lowri Havard

Daeth y gerdd hon yn drydydd am Gadair Eisteddfod yr Urdd yn Llanelwedd eleni. Hoffai golygyddion Y Stamp estyn eu llongyfarchion iddi ar ei champ. Mae cerdd arall o’i heiddo, ‘Will Penmorfa’, ar gael i’w darllen yn Y Stamp: Rhifyn 3 - Gaeaf 2017.

Llun: Ants Marching gan Jake Brown - https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/legalcode

#Barddoniaeth #Cerddi #Bannau #Morgrug #LowriHavard

240 views

Menter gydweithredol a redir yn wirfoddol yw Cylchgrawn Y Stamp, gyda'r bwriad o gynnig llwyfan i leisiau newydd a sefydledig ym mhob cyfrwng creadigol. Gwasg anibynnol newydd yw Cyhoeddiadau'r Stamp. Rydym yn gwerthfawrogi unrhyw roddion all ein gelpu i gyflawni'r nodau a osodwyd yn ein maniffesto. Os hoffech roi arian tuag at elfen benodol o'n gwaith, nodwch hynny yn eich sylwadau wrth yrru'r rhodd.

© 2020 gan Y STAMP. 

  • w-facebook
  • Twitter Clean