Cerdd: Bannau - Lowri Havard

12.06.2018

ychwanegwyd gan

Yn ystod Gorffennaf 2013, ar ddiwrnod poethaf y flwyddyn, bu farw Craig Roberts ac Edward Maher wrth ymarfer gyda'r SAS ym Mannau Brycheiniog. Bu farw trydydd milwr, James Dunsby yn yr ysbyty yn ddiweddarach. Bu beirniadaeth mawr o'r modd yr aeth yr ymarferion yn eu blaenau er gwaethaf y gwres anioddefol, a arweiniodd at farwolaethau'r tri. Mae'r drasiedi yn gefnlen i'r gerdd hon.

 

‘Gwelir yr aderyn yn hedfan o gwmpas yn helbulus pan syrthio un bach allan o’r nyth. Ond er ei drallod nid yw’n cynnig porthi’r un bach ar y llawr. Caiff yr aderyn bach lwgu. Peth truenus yw gweld creadur yn dioddef am fod caethiwed greddf arno. Peth truenusach yw gweld dynion, wedi eu breintio â rheswm, yn ddiymadferth mewn sefyllfa ingol am eu bod yn gaeth i arfer.’

 

‘Brenhiniaeth a Brawdoliaeth’, Waldo Williams

 

Hen bethau bach

mor ddi-nod

ydi morgrug yn martsio.

 

          *

 

Tybed ar ordors

pa forgruges o frenhines

y maen nhw yma’n slafio

yn eu blaenau

gam wrth gam 

dan grechwen

hyll

haul tanbaid haf 

fel hyn? 

 

Ac ysgwn i,

pan offryman nhw

eu saliwtiau dyletswyddol

a wêl hi fwy na rhif

a rheng

a’u ’nabod wrth eu henwau? 

 

 

          *

 

Gwranda. Gwranda. Martsia. Martsia. Dŵr? Dim Dŵr! Ymlaen! Un dau.

Dy Draed. Dy draed. Un Dau. Un Dau. Dy Draed. Dim Dŵr. Ymlaen. Un dau.

Dy Draed. Ymlaen. Ymlaen!

 

gwrando gwrando martsio gwrando dŵr dim dŵr ymlaen un dau

fy nhraed fy nhraed un dau ymlaen dim dŵr fy mhen fy nhraed fy mhen

fy mhen fy nhraed ymlaen

 

 

 

          *

 

Pwy hidia un dim,

dwêd,

am beth bach 

mor dd-inod

â morgrugyn yn martsio? 

 

Pwy  ond ei forgruges o fam,

hynny yw,

a’i teimlodd

yn drymio i’r bît 

yn ei chroth

ymhell cyn iddo dynnu’r bŵts

am ei draed?

 

A phwy

ond ei forgrug o frodyr –

ei gymrodyr

’fu’n cyd-fyw a chyd-gerdded ag o

hyd y crugiau hyn;

cyd-grymu

dan grwbi o bac

pum deg pwys?

 

A phwy 

ond y ddau fwch dihangol

a gafodd y bai 

slap-bang

ar eu ’sgwyddau morgrugaidd nhw

pan ddaeth martsio tri aelod o’r cytref

i ben

ar Ben y Fan?

 

          *

 

Anwes y tes

yn dwyll ar groen.

 

Pob tywyniad

yn drywaniad dirgel 

tu fewn.

 

Pob pelydryn

yn twymo’r gwaed

ryw damaid -

yn ei dorthio

a’i droi

 

yn ara’

 

deg

 

bach

 

yn driog gludiog-glats. 

 

          *

 

A hidiwn ni’r neb 

sy’n dal yma,

sy’n dal ymlaen i fartsio 

fesul cam 

i guriad cyfangiadau’r gwaed

sy’n dal i sleifio’n slywennaidd

drwy’n gwythiennau ni?

 

A lwybreiddiwn 

yn llwythog 

dan faich llonyddwch traed y tri -      

Maher,

Roberts,

Dunsby?

 

Pydrwn arni

ym maw ein moesymgrymu -

hyd nes y sychwn ninnau hefyd   

yn y man

yn saliwtiau oesol, crimp

ar y copa.

 

          *

 

Hen bethau bach

mor ddi-nod

ydi morgrug yn martsio,

yn torri eu cwys

yn graith ddu drwy’r gwair.

 


Lowri Havard

 

Daeth y gerdd hon yn drydydd am Gadair Eisteddfod yr Urdd yn Llanelwedd eleni. Hoffai golygyddion Y Stamp estyn eu llongyfarchion iddi ar ei champ. Mae cerdd arall o’i heiddo, ‘Will Penmorfa’, ar gael i’w darllen yn Y Stamp: Rhifyn 3 - Gaeaf 2017. 

 

Llun: Ants Marching gan Jake Brown - https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/legalcode

 

Rhannu ar Facebook
Rhannu ar Twitter
Please reload

Cynnyrch Diweddar
Please reload

Dilynwch Y STAMP
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square

Menter gydweithredol a redir yn wirfoddol yw Cylchgrawn Y Stamp, gyda'r bwriad o gynnig llwyfan i leisiau newydd a sefydledig ym mhob cyfrwng creadigol. Gwasg anibynnol newydd yw Cyhoeddiadau'r Stamp. Rydym yn gwerthfawrogi unrhyw roddion all ein gelpu i gyflawni'r nodau a osodwyd yn ein maniffesto. Os hoffech roi arian tuag at elfen benodol o'n gwaith, nodwch hynny yn eich sylwadau wrth yrru'r rhodd.

© 2019 gan Y STAMP. 

  • w-facebook
  • Twitter Clean